اعتراض به دستور اجرای اسناد لازم‌الاجرا: جهات و عنوان دعوا

طبق ماده یک قانون اصلاح برخی مواد قانون ثبت و قانون دفاتر اسناد رسمی، هر کسی می‌تواند اگر دستور اجرای یک سند لازم‌الاجرا را مخالف با سند یا قانون بداند، یا به دلایل دیگری اعتراض داشته باشد، نسبت به آن اقدام کند. این قانون الزام نکرده که اعتراض حتماً بر اساس دلیل خاصی باشد، اما معمولاً مهم‌ترین دلایل اعتراض شامل موارد زیر است:

1. سند فاقد وصف لازم‌الاجرا است:
   بعضی اسناد، حتی اگر به شکل رسمی ثبت شده باشند، لزوماً قابل اجرا نیستند. مثلاً طبق شیوه نامه پذیرش درخواست اجرای مفاد اسناد لازم الاجرا، امکان اجرای مهریه ثبت شده در دفاتر کنسولگری خارج از کشور وجود دارد، اما قانونگذار چنین سندی را لازم‌الاجرا ندانسته و زوجه باید به دادگاه ایران مراجعه کند. بنابراین، صدور اجرائیه بر اساس این سند می‌تواند مورد اعتراض قرار گیرد.
2. سند مجعول است:
   اگر سند مورد استفاده در صدور اجرائیه جعل شده باشد، و جاعل مشخص باشد، موضوع به دادسرا یا دادگاه کیفری ارجاع می‌شود و اجرای سند متوقف می‌گردد. اگر فقط ادعای جعل مطرح باشد، اعتراض در دادگاه حقوقی قابل رسیدگی است. مثالی از یک پرونده: فردی با شناسنامه سرقتی حساب بانکی و دسته چک دریافت کرده بود، و دادگاه پس از بررسی جعلی بودن سند، اجرائیه را ابطال کرد.
3. تعهد سند مبهم یا غیرمنجز است:
   اگر تعهدی که در سند ثبت شده مشخص یا قابل اجرا نباشد، دستور اجرا قابل اعتراض است. برای مثال، در یک پرونده مربوط به اجاره زمین، مستأجر باید اجرت‌المثل پرداخت می‌کرد، اما شرط حق‌الارض در سند مشخص نبود. دادگاه تشخیص داد که چنین شرطی نمی‌تواند اجرایی شود و دستور اجرا را ابطال کرد.
4. دستور اجرا با مفاد سند مطابقت ندارد:
   حتی اگر سند صحیح باشد، دستور اجرا باید دقیقاً مطابق آن باشد. طبق رأی وحدت رویه شماره 1240، اگر اجرائیه بر اساس موضوعی صادر شود که در سند تصریح نشده، دستور اجرا مغایر قانون است و قابل ابطال است.

نوع دعوی قابل طرح:
حقوق‌دانان معتقدند، تنها دعوی قابل طرح علیه دستور اجرا، ابطال اجرائیه یا دستور اجرا است. نکات مهم:

• دعوی ابطال عملیات اجرایی صحیح نیست، زیرا عملیات اجرایی مجموعه اقداماتی است که بعد از صدور دستور اجرا انجام می‌شود. اگر اجرائیه ابطال شود، عملیات اجرایی هم به حالت قبل برمی‌گردد و نیازی به طرح دعوی جداگانه برای ابطال عملیات اجرایی نیست.
• اصلاح اجرائیه (مثلاً تفکیک تعهدات لازم‌الاجرا و غیرلازم‌الاجرا) اگرچه می‌تواند از هزینه صدور مجدد اجرائیه جلوگیری کند، لکن در نظام اجرای اسناد ایران پذیرفته نشده است.

برای مطالعه در خصوص اجرای مهریه ثبت‌شده در کنسولگری‌های خارج از کشور اینجا کلیک کنید.